vrijdag 30 september 2016

Tentoonstelling: Schoonheid te koop, Frans Buffa en zonen.

De (nagebouwde) ingang van kunsthandel Buffa. 
In 1790 kwam een Italiaanse prenteninkoper, Francesco Buffa, naar Nederland. Hij begon een winkel in de Kalverstraat in Amsterdam, waar deze kunsthandel tot halverwege de 20e eeuw zou blijven.

Frans Buffa begon met het verkopen van prenten van Nederlandse meesters en vooral met Nederlandse landschappen en stadsgezichten.

Op een gegeven moment namen zijn twee zonen het roer over, en zij gaven de handel de nieuwe naam: Frans Buffa en zonen.

De invloed van Frans Buffa en zonen werd steeds groter in de Nederlandse kunstwereld. Nieuwe directeuren gebruikten hun kennis van de kunst in Nederland en daarbuiten om nieuwe kunstenaars een podium te geven, zo kreeg Kees van Dongen zijn eerste exposities bij deze kunsthandel. Elke week stond in de etalage een nieuwe aanwinst, waar veel mensen voor stil bleven staan.

Op die manier werd de smaak van de Nederlandse kunstkenner, die enigszins achterbleef op bijvoorbeeld Parijs, beïnvloed en een beetje bijgestuurd.
Prenten te koop
Vaak nam de eigenaren van Buffa contact op met musea met de vraag of zij werken van een bepaalde kunstenaar wilden aankopen en als het museum het niet kon betalen, bemiddelde Frans Buffa en zonen tussen een particuliere investeerder en het museum.
Kees van Dongen, Le dame au jabot, 1911
In de jaren ’30 en ’40 ging het niet goed met de handel, maar gelukkig had de toenmalige directeur contacten met het echtpaar Singer. De handel had exposities van William Singer georganiseerd en op hun beurt kochten de Singers een deel van hun collectie via Buffa.
William Singer. In my garden, Holland 1911-1913
In 2013 werd een groot deel van het bedrijfsarchief in bruikleen gegeven aan het RKD, het Nederlands instituut voor de kunstgeschiedenis en al snel bleek dat er nog meer informatie te vinden was over deze bijzondere kunsthandel die zo’n grote invloed heeft gehad op de kunst in Nederland.
Schilderijen ten toon
In samenwerking met het Singer museum in Laren is nu de tentoonstelling Schoonheid te koop, kunsthandelaren Frans Buffa en zonen 1791-1951 te bewonderen. Je wordt meegenomen in de loop van de geschiedenis en je ziet de handel veranderen, van prentenverkopers tot de werken van (nu) bekende schilders als Kees van Dongen of Isaac Israels onder de aandacht brengen.
Isaac Israels. Essayeuses chez Paquin 1909
Ik vond het een bijzonder leuke tentoonstelling, juist omdat je die ontwikkeling zo goed ziet en je vooral een goed beeld krijgt van de invloed die een (goede) kunsthandel kan hebben op de waardering voor kunststromingen of kunstenaars. Ik had geen idee van de relaties die er konden bestaan tussen handelaar, kunstenaars en kopers, zowel musea als particulieren, maar ik vond het bijzonder interessant om daar meer van te weten te komen.

Kortom, opnieuw een goede reden om naar Laren te gaan!
De tentoonstelling is nog te zien t/m 8 januari 2017. 

maandag 26 september 2016

De offers, Kees van Beijnum

Wie brengen de offers tijdens een oorlog, de soldaten of de bevolking, of het bezette land? En wat als de oorlog voorbij is, is er dan een offer noodzakelijk om alles weer in het reine te brengen? En wie moeten dat offer brengen?

Hedeki is een Japanse soldaat die zwaar gewond is geraakt in de oorlog. Met moeite kan hij het leven weer oppakken, maar thuis in zijn dorpje is hij eigenlijk overbodig geworden. Een blok aan ieders been en de medaille die hij van de keizer heeft gekregen is ook weinig meer waard.

Dan komen er een paar Amerikaanse soldaten naar het dorp en vergrijpen zich aan een aantal vrouwen en jonge meisjes. Om de schande uit te wissen én om eindelijk weer nuttig te zijn, grijpt Hedeki in als de soldaten de week erop terugkomen.

In het platgebombardeerde Tokyo probeert Michiko het hoofd boven water te houden. Ze is nooit getrouwd en leeft voor haar muziek. Ze woont nu bij mevrouw Haffner, een westerse vrouw die muzieklessen geeft en het Michiko onder haar hoede heeft genomen omdat ze goed kan zingen. 

Als Michiko echter een relatie krijgt met de Nederlandse rechter Rem Brink die in Tokyo is voor het tribunaal, wordt ze door mevrouw Haffner uit huis gegooid. Michiko vertrekt naar het dorp waar haar familie woont, maar wordt dan door haar eigen geschiedenis betrokken bij de gebeurtenissen in het dorp.

Tribunaal
Na de Tweede Wereldoorlog werden er twee grote tribunalen gehouden om de schuldigen (en de verliezers) te straffen. De meesten van ons kennen het tribunaal van Neurenberg dat werd gehouden om de verantwoordelijken voor het naziregime in Duitsland te straffen. 

Minder bekend is dat er in Tokyo eenzelfde soort rechtszaak werd gehouden om de verantwoordelijken te straffen voor de wandaden die Japan had begaan.

In beide gevallen zie je echter een probleem ontstaan. De geallieerden en met name de VS hadden geen behoefte aan een ontwricht land. Hun doel was zo snel mogelijk zowel Duitsland als Japan opbouwen en er een democratie van maken, zodat het communisme buiten de deur gehouden kon worden. 

Om die redenen was het niet doenlijk om alle verantwoordelijken te straffen, er werden enkele uitgekozen uit verschillende rangen en standen, met verschillende gradaties van schuld. Op die manier kon er recht gesproken worden, werd er een daad gesteld en kon men daarna verder. 

Vooral de zakenmensen die van de oorlog geprofiteerd hadden, bleven buiten schot omdat die nodig waren de economie weer op te bouwen.

Vanuit de geallieerden kwamen er verschillende rechters die moesten proberen om de schuld vast te stellen van elke aangeklaagde en vervolgens het vonnis te vellen.

Laf
In De offers is rechter Rem Brink de vertegenwoordiger van Nederland bij het tribunaal van Tokyo. Hij is ervan overtuigd dat het proces nodig is en eerlijk zal verlopen, maar stiekeme bondgenootschappen en politieke belangen lijken het proces te overschaduwen. En de anderen maken het maar al te duidelijk dat je wel in de pas moet lopen en het spel mee moet spelen, anders wordt je buitengesloten.

Als rechter van het tribunaal is Brink aan de ene kant onpartijdig, hij moet zo neutraal mogelijk de rechtszaak bekijken om een goed oordeel te geven, maar tegelijkertijd is hij ook vertegenwoordiger van de overwinnaars, van de bezetters. Zijn relatie met Michiko is dan ook niet gelijkwaardig. Hij geeft wel om haar, maar ergens is een verhouding met haar ook een manier om zich tegen zijn collega’s af te zetten.

Op het moment dat zijn vrouw op bezoek mag komen en hij weer in de gelederen van zijn mede-rechters wordt opgenomen, wist hij elke herinnering aan haar uit, zonder zich rekenschap te geven van haar gevoelens of haar situatie.

Als zij weer terugkomt in Tokyo, zou hij wel terug willen keren op de oude voet, maar schrikt ook terug voor de consequenties. En op het moment dat hij Michiko echt kan helpen, laat hij het in de eerste instantie afweten en uiteindelijk helpt hij haar niet rechtstreeks, maar via iemand anders.

Rem Brink is hiermee eigenlijk een ontzettende lafbek, een ander woord heb ik er niet voor. Nergens neemt hij een duidelijk moreel standpunt in, nergens lijkt hij principes te hebben.

Hij vindt zichzelf een beter en redelijker mens dan zijn katholieke collega’s die naar de Mis gaan, maar als hij zelf een kant moet kiezen zwalkt hij van de ene partij naar de andere partij. Als er discussie is over welke beklaagde wel en welke niet veroordeeld moet worden en of de doodstraf een optie is, verschuilt hij zich achter juridische scherpslijperij zonder ergens rond voor uit te komen.

In zijn omgang met Michiko laat hij zich drijven door de gebeurtenissen, zonder ooit echt een risico te nemen. Consequent is hij nergens en keuzes waar hij achter kan staan maakt hij ook niet. Eigenlijk is hij de enige die geen enkel offer maakt, terwijl iedereen om hem heen dat wel doet.  

Michiko heeft het verschil tussen Brink en Hedeki goed door als ze afscheid neemt van Brink en aangeeft dat haar neef een groot man is, omdat hij dingen heeft gedaan die tegen zijn karakter en overtuigingen ingingen omdat het nodig was. Alles wat Brink niet doet.

Nuance
Ik heb eerder van Kees van Beijnum Het verboden pad gelezen en die vond ik best oké, en ik heb De vrouw die alles had gelezen. Een boek dat ik niet heb besproken maar wel heel mooi vond. Nu dan 
De offers en ik kan eerlijk zeggen dat ik dit boek ongelofelijk mooi vond.

Heel knap verweeft Kees van Beijnum de drie verhaallijnen met elkaar en zet hij personages tegen elkaar af, maar hij doet dit heel subtiel. 

Ik vond het vooral mooi hoe hij nuances aanbrengt in alle personages, sommigen doen iets slechts om een goede reden, anderen blijken minder goed of minder slecht te zijn dan je in de eerste instantie dacht. De neutrale rechter die komt oordelen blijkt uiteindelijk een minder goed mens te zijn dan hij van zichzelf had gedacht en een Japanse soldaat die oorlogsmisdaden heeft begaan, blijkt een goed mens te zijn.

De sfeer van Tokyo en van Japan net na de oorlog wordt bijzonder goed beschreven, de armoede, hoeveel moeite het kost om te overleven, en de verhoudingen tussen bezetter en bezette is heel invoelbaar, juist ook omdat hier de nuance nooit ontbreekt. De scene waarin Hedeki en een Amerikaanse soldaat samen vissen, is bijzonder ontroerend, vooral als je later beseft wat de onvoorziene gevolgen hiervan zijn.

Duidelijk ook wordt dat schuld niet altijd zwart-wit is, zo plegen soldaten van alle kanten misdaden, maar alleen de verliezers worden bestraft. In Tokyo is een tribunaal, maar de Verenigde Staten die een atoomboom hebben gebruikt waar miljoenen burgers bij om zijn gekomen, worden niet ter verantwoording geroepen. 

Het tribunaal was eigenlijk weinig meer dan een wassen neus waarin een paar mensen veroordeeld moesten worden, om te laten zien dat er recht gedaan was, maar wat met werkelijke rechtvaardigheid weinig te maken had.

De offers van Kees van Beijnum vond ik een bijzonder mooie en complexe roman, die veel vragen oproept waar je nog lang over na kunt denken.

Uitgegeven in 2014 door uitgeverij De bezige bij
Bladzijdes: 509

vrijdag 23 september 2016

Gertrude Bell

Gertrude Bell (1868-1926)
Geen dilletante
Afgelopen maandag besprak ik (hier) het boek over de Nederlandse Alexandrine Tinne, die lange reizen maakte door het Midden-Oosten in het midden van de 19e eeuw. 

Enkele jaren later was er nog een vrouw die lange reizen maakte door de woestijnen van de Arabische wereld, maar waar Alexandrine Tinne een toeriste was, was Gertrude Bell allesbehalve een dilletante.

Gertrude Bell was opgegroeid in een rijke familie, die een fortuin had vergaard in de ijzerindustrie die het Britse Rijk groot had gemaakt. Zijzelf werd geboren in 1868 en al snel werd duidelijk dat ze een uiterst origineel en onafhankelijk persoon was. Het frêle meisje met het rode haar had een ijzeren wil en een scherpe intelligentie.

Tegen alle gebruiken voor gegoede jongedames in die tijd in, ging ze geschiedenis studeren in Oxford en slaagde met de hoogste eer; ze was als eerste vrouw als eerste geëindigd in moderne geschiedenis.

Hoewel ze de gebruikelijke bals afliep, kwam er geen huwelijksaanzoek. De meeste mannen werden afgeschrikt door haar snelle geest en scherpe tong. Gertrude zag ook niet in waarom ze zich dommer voor zou moeten doen alleen om een man te krijgen en besloot om dan maar te gaan reizen. Eerst in Europa, waar ze ook bergbeklimmen ontdekte en later naar verdere oorden.

Gertrude vertrok in 1892 naar Teheran en werd hier verliefd. Niet alleen op de oosterse wereld, maar ook op de taal én op een man: Henry Cadogan van de Engelse ambassade. Helaas gaf haar vader geen toestemming voor een huwelijk, aangezien de reputatie van Cadogan allesbehalve onberispelijk was. 

Kort daarna ging Gertrude terug naar Engeland en Cadogan zou in Teheran overlijden na een ongeluk, waar ze erg veel verdriet van had.

Koningin van de woestijn
Op dat moment was Gertrude vijfentwintig en een nieuwe kans op een huwelijk en een conventioneel leven was nu echt wel verkeken. 

Ze besloot opnieuw te gaan reizen, terug naar haar geliefde Midden-Oosten, maar nu de woestijn in. Ze wilde de cultuur bestuderen en archeologisch belangrijke plaatsen bezoeken. Hierbij zou ze trouwens T.E. Lawrence tegenkomen, die later veel van zijn vriendschap met Gertrude zou profiteren.
Richard Pattinson als TE Lawrence en Nicole Kidman als Gertrude Bell
In de jaren die volgden ging Gertrude steeds meer houden van de woestijnen en de mensen die er woonden. Ze kende de geschiedenis van het gebied en was goed op de hoogte van de verhoudingen tussen de verschillende stammen en groeperingen. 

Ze sprak uitstekend Arabisch, Turks en Farsi, schreef boeken over de verschillende gebieden die ze bezocht en vertaalde de Perzische dichters in het Engels, waarbij haar vertalingen tot op de dag van vandaag als de beste gelden.

Dit alles leverde haar het respect op van de Arabische leiders en zelfs hun vriendschap, iets waar ze in de jaren die volgden nog veel aan zou hebben.
Gertrude Bell in de woestijn voor haar tent
Vorming van Irak
Tijdens haar reizen schreef ze uitgebreide en gedetailleerde brieven met waardevolle inlichtingen, die de Engelse regering goed kon gebruiken.

Het Midden-Oosten stond op dat moment onder Turks bestuur, maar het was wel duidelijk dat het Turkse rijk zijn langste tijd had gehad. De Europese grootmachten waren al bezig te bedenken hoe ze de macht in dit gebied moesten verdelen.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen het Britse rijk in oorlog was met het Turkse rijk, was de kennis van Gertrude Bell van levensbelang. Vanuit Bagdad bezette ze onofficieel een sleutelpositie, om mede de toekomst van het Midden-Oosten te bepalen als de oorlog voorbij zou zijn.

In haar huis met de tuin vol prachtige bloemen ontving ze elke zondagmiddag allerlei mensen uit alle bevolkingsgroepen, zodat ze haar vinger aan de pols had, raad kon geven en invloed kon uitoefenen.
Koning Feisal I van Irak

Het was aan haar invloed tijdens de besprekingen na de oorlog te danken dat de grenzen van Irak liepen zoals ze nu lopen en dat koning Feisal I werd gekozen als de nieuwe koning van Irak (onder Britse invloed natuurlijk).

Zij was de mentor van de nieuwe koning en hij verliet zich op Gertrude voor allerlei advies, zoals welke adviseurs hij moest aanstellen en welke positie hij moest innemen in politieke zaken.

Gertrude genoot van haar rol als onofficiële koningin van Irak en toen ze de kans kreeg een Oudheidkundig museum op te zetten in Bagdad, was ze helemaal in haar element. Nu kon ze al haar kennis gebruiken om die voorwerpen uit te zoeken die de nieuwe natie moest laten zien welke roemrijke wortels ze had.

Dit alles kon echter haar fundamentele eenzaamheid niet verlichten. Een huwelijk en kinderen waren er nooit gekomen, wel had ze naast haar eerste verloren liefde nóg een ongelukkige liefde gekend. Majoor Doughty-Wylie en zij hielden van elkaar, maar hij was getrouwd en ze konden dus nooit samen zijn. Zijn dood in de loopgraven tijdens de Eerste Wereldoorlog brak haar bijna.

En hoewel ze veel voldoening haalde uit haar werk, had ze er wel last van dat ze zo weinig aansluiting had met de andere Engelsen. De Engelse militairen moesten weinig van haar hebben en keken haar met de nek aan en met de vrouwen had ze al helemaal niets gemeen.

Ze overleed in Bagdad in 1926, ze was nog maar zevenenvijftig jaar oud.

Kind van haar tijd
Gertrude was en bleef een kind van haar tijd. Ze was tegen vrouwenkiesrecht omdat ze weliswaar vond dat zijzelf wel op dezelfde lijn stond als mannen als het ging om het begrijpen van politiek, maar dat dit zeker niet gold voor het grootste deel van de vrouwen. Ze hield zich in Engeland ook aan de conventies die golden voor vrouwen van haar klasse.

Ook was ze tegen volledige Arabische onafhankelijkheid. Ze zag de Arabische naties als kinderen die door hun ouder, het Britse rijk, bij de hand genomen moesten worden.
Ze was een dochter van het Britse rijk en heeft er alles aan gedaan om dit vaandel hoog te houden.

In haar eerste jaren in het Midden-Oosten moest ze weinig hebben van de Arabische vrouwen en besteedde ze hier weinig aandacht aan. Later veranderde dit en zorgde ze bijvoorbeeld voor een onderwijsprogramma voor meisjes, omdat ze vond dat educatie de sleutel was tot zelfstandigheid.

Boek en film
Hoewel ik haar naam kende, wist ik niet precies welke grote invloed Gertrude Bell had gehad op het Midden-Oosten of welke rol ze heeft gespeeld. 

Ik vond het bijzonder interessant om meer over deze bijzondere dame te weten te komen en was dan ook blij dat ik in de vakantie tijd had om het boek Koningin van de woestijn van Janet Wallach te lezen. Leuk detail: ik heb dit boek voor 3 euro uit de bak met afgeschreven boeken gevist, maar ik had er dus een goede koop aan.

Tegelijkertijd naast het lezen, heb ik een nieuwe film bekeken die over haar leven is gemaakt; Queen of the desert van Werner Herzog (2015).

Het grappige is dat film en boek samen het beste werkten.

De film heeft slechte kritieken gekregen, maar ik ben het daar niet helemaal mee eens, ik vond het een mooie film die mijn aandacht zeker vast wist te houden.

Nu ken ik Werner Herzog niet goed genoeg om bepaalde verwachtingen te hebben over het soort film dat hij zou maken, dus ik kan ook niet teleurgesteld zijn als deze film blijkbaar afwijkt van zijn gebruikelijke manier van werken.

Nicole Kidman speelt Gertrude Bell en dit doet zij bijzonder goed, maar ik had ook niets anders verwacht. Zij laat heel mooi de kracht en de kwetsbaarheid van Getrude Bell zien en ook de onverstoorbaarheid waarmee ze om wist te gaan met alle problemen in de woestijn, terwijl ze ondertussen de standaard van het Britse rijk hoog hield.
Nicole Kidman als Gertrude Bell
Robert Pattinson die ik vooral ken als de enge Edward uit de Twilight films, is T.E. Lawrence en ook hij doet het naar mijn idee een stuk beter dan ik had gedacht! J. James Franco speelt Henry Cadogan en Damien Lewis is Majoor Doughty-Wylie. Allemaal uitstekende acteurs die hun rol goed vervullen.

Als je alleen het boek leest, is het een beetje lastig om je voor te stellen waarom Gertrude zo gegrepen was door de woestijn, maar als je de prachtige beelden ziet in de film (gefilmd in Marokko begreep ik), dan begrijp je het opeens wél.

Als je alleen de film ziet, is het moeilijk te begrijpen waarom Gertrude zo geliefd was bij de Arabieren en zoveel respect genoot, maar als je haar levensverhaal kent, dan is het wel duidelijk.

Als biografie laat de film dus wel iets te wensen over, voor de mensen die Gertrude Bell niet kennen kan het de indruk wekken dat er een vrouw op een kameel door de woestijn trekt, niks doet en toch door iedereen vol bewondering onthaald wordt. 
Tweeëneenhalf uur van niksigheid.
Nicole Kidman als Gertrude Bell
Ben je echter een beetje op de hoogte, dan zie je hoeveel details kloppen (hoewel er natuurlijk ook wat foutjes in geslopen zijn) en hoeveel er eigenlijk wordt duidelijk gemaakt. Jammer is dat niet haar hele leven wordt behandeld, het stuk Irak is eruit gelaten, maar misschien heeft men dat gedaan omdat het anders wel heel politiek en ingewikkeld kan worden.

Al met al heb ik zowel van het boek als van de film genoten, maar zoals ik al zei, samen werken ze beter dan alleen. Door de film vond ik het boek interessanter en door het boek begreep ik de film beter.

En door beide heb ik groot respect gekregen voor Gertrude Bell en wat zij voor elkaar heeft gekregen. Ze had niet altijd gelijk, maar ze heeft zich met hart en ziel ingezet voor waar ze in geloofde en was oprecht begaan met de mensen die ze tegenkwam. Haar erfenis mag wat mij betreft wel wat meer aandacht krijgen!

Originele titel boek: Desert queen. The extraordinary life of Gertrude Bell
Uitgegeven in 1996
Nederlandse uitgave 1997 door uitgeverij Ambo/Anthos
Nederlandse vertaling: Christine Quant
Bladzijdes: 449

Het lijkt erop dat er (nog) geen Engelse versie van de film beschikbaar is op DVD. Dit is de Duitse uitvoering die gelukkig ook de optie heeft van Engels gesproken. Helaas alleen met Duitse 
ondertiteling, waardoor het soms lastig is alles te verstaan. 

woensdag 21 september 2016

Uitzicht

Vanuit het Dogenpaleis in Venetie, uitzicht op de lagune.
Zomer 2016

maandag 19 september 2016

Een Haagse dame in de Sahara, J.G. Kikkert

Verre reizen
In de 19e eeuw werden dames uit de betere kringen geacht om zich vooral bezig te houden met visites afleggen en fijn handwerk en zagen de meeste vrouwen vooral hun eigen kleine wereldje. Een reis was hooguit naar een andere beschaafde stad en de meeste Haagse dames hadden nog nooit een woester landschap hadden gezien dan de Scheveningse Bosjes.

Er was echter één grote uitzondering op deze regel; de Haagse Alexandrine Tinne. Zij was puissant rijk, waarschijnlijk een van de rijkste vrouwen in Nederland in de 19e eeuw. Daarbij was ze absoluut niet bang en had ze lak aan conventies. Alexandrine wilde reizen en dan niet alleen naar Londen of Parijs, maar naar verre en avontuurlijke oorden.

De eerste reizen gingen nog naar Europese bestemmingen, al golden de onbegaanbare Noorse fjorden ook al als een onconventioneel reisdoel. Maar als snel was Europa Alexandrine te tam en lonkten de echt verre landen; Palestina, Egypte en zelfs nog verder, via de Nijl richting Khartoem en de Soedan en uiteindelijk de Sahara in.

Rijkdom en connecties
Haar rijkdom zorgde ervoor dat ze kosten nog moeite hoefde te besparen en haar uitstekende connecties met de vele gekroonde hoofden in Europa zorgden ervoor dat ze onderweg alle hulp kreeg.

Alexandrine heeft de meeste reizen afgelegd met haar moeder, die de logistieke organisatie op zich nam. Dat was geen sinecure, want de dames Tinne reisden niet bepaald licht. Op een gewone expeditie gingen hun honden mee (waardoor er regelmatig gestopt moest worden om ze uit te laten), verschillende bedienden en meubels zoals het ijzeren ledikant van Alexandrine.

Ook als ze ergens enige tijd verbleven, wilde de excentrieke Alexandrine haar stempel op het verblijf drukken en liet ze zich nergens door weerhouden. Toen ze bijvoorbeeld in Beiroet in een klooster op een berg verbleven, wilde Alexandrine daar per se een piano naar toe laten brengen, al speelde ze daar vervolgens niet bepaald veel op.

Alexandrine Tinne
J.G. Kikkert heeft een interessant en prettig te lezen boek geschreven over deze bijzondere dame. Gezond verstand had ze overduidelijk niet, maar wel een ijzeren wil en ze was voor de duvel niet bang.

Nooit liet ze zich van de wijs brengen en ze was er van overtuigd dat ze overal naar toe kon reizen waar ze maar wilde, omdat ze geld en connecties had. Die nonchalante opvatting zorgde ook voor de slechte voorbereiding bij veel van haar reizen en het was dan ook geen wonder dat rampspoed hen hierbij trof. Geen van haar expedities is goed afgelopen, en vaak gingen ze ten koste van mensenlevens.

Een toeriste
Een ontdekkingsreizigster was Alexandrine Tinne zeker niet, want wetenschappelijke belangstelling had ze niet. Ook bemoeide ze zich niet met politieke of sociale omstandigheden en daardoor maakte ze soms in onze ogen zeer vreemde beslissingen zoals het geven van slaven aan een woestijnhoofdman, bij wijze van cadeautje. 

Ze schreef niets op, en haar brieven blinken uit door willekeurig en oeverloos gebabbel. Haar moeder hield tijdens haar leven een dagboek bij met de wederwaardigheden van hun reizen, maar na de dood van Henriette Tinne moeten we het doen met de verslagen van eventuele medereizigers. Wel maakte Alexandrine foto’s, maar veel hiervan zijn niet bewaard gebleven.

Ze noemde zichzelf een toerist en ze had een enorme hang naar avontuur. Al het ‘gewone’ verveelde haar buitengewoon.

Hun expedities brachten de dames veel belangstelling en bekendheid, in heel Europa werden hun reizen gevolgd. Vol bewondering, maar ook vol verbazing; naar welk onherbergzaam oord zouden ze nu weer gaan?

Haar dood in de Sahara tijdens haar laatste reis in 1869 was groot nieuws in Europa, vooral omdat de moordenaars nooit gevonden werden. 
Later gemaakte prent van de moord op Alexandrine Tinne 
Een Haagse dame in de Sahara is buitengewoon leuk om te lezen. Het geeft niet alleen een goed beeld van de reizen van Alexandrine, maar ook van de sociale en politieke verhoudingen in de 19e eeuw, in Europa, maar ook in het Midden-Oosten en Egypte en Afrika.

Verder is het doorspekt met heerlijke humoristische terzijdes en droge opmerkingen. Alexandrine Tinne was waarschijnlijk geen gemakkelijke vrouw, maar wel een interessante en ik was dan ook erg blij dat ik eindelijk dit boek eens ter hand heb genomen (het stond al 11 jaar in de kast).

Uitgegeven in: 1980 en in 2005 als Rainbow pocket

vrijdag 16 september 2016

Vooruitblik: Tentoonstellingen herfst en winter 2016-2017

De zomervakantie is weer voorbij en de dagen worden alweer korter, de winter komt eraan.
Toch hoeven we niet te treuren, in de musea van Nederland zijn er de komende maanden meer dan genoeg mooie en interessante tentoonstellingen te zien waar we ons hart kunnen ophalen.

Hieronder een selectie van tentoonstellingen die mijn aandacht hebben getrokken, al zal ik ze vrees ik niet allemaal kunnen zien, het zijn er gewoon teveel!  (maar je kunt goed beschouwd niet echt klagen over het feit dat er zoveel goede tentoonstellingen te zien zijn) 

Kees van Dongen, 1911
Singer museum in Laren
Schoonheid te koop: Kunsthandel Frans Buffa & Zonen 1791-1951
Hoe gaat een kunsthandel te werk? Hoe worden werken uitgezocht, wat is de band tussen handelaar, kunstenaar en klant? In deze tentoonstelling wordt dit allemaal duidelijk aan de hand van het voorbeeld van de kunsthandel Buffa en zonen, die al sinds 1791 in Amsterdam bestond.

Jan Siedenburg, die vanaf 1921 aan het hoofd van de kunsthandel staat, raakt bevriend met het echtpaar Singer en adviseert hen bij de aankoop van hun kunstcollectie. Siedenburg specialiseerde zich in de moderne schilderkunst en kocht en verkocht werken van Kees van Dongen, Piet Mondriaan en Georg Breitner.
Op deze manier leren we de werking van de kunsthandel kennen.
10 september 2016- 12 februari 2017 Meer informatie: HIER

Drents museum in Assen
Peredvizhniki – Russisch Realisme rond Repin 1870 – 1900
Ilja Repin is de bekende Russische schilder die eind 19e eeuw samen met andere schilders de gewone Rus begon te schilderen, de boeren, de arbeiders en de armen. Grootste en imposante schilderijen zijn het en zo’n 70 daarvan zijn nu vanuit het Staats Russisch museum in Sint Petersburg naar Assen gekomen, waaronder het beroemde schilderij De wolgaslepers van Repin. Dit doek wordt wel De nachtwacht van Rusland genoemd, dus het is heel bijzonder dat het nu hier te zien zal zijn.
25 september 2016 – 15 januari 2017 Meer informatie: HIER
Ilja Repin, 

Nieuwe Kerk in Amsterdam
90 jaar Marilyn
Dit jaar is het 90 jaar geleden dat Marilyn Monroe werd geboren. In de Nieuwe Kerk in Amsterdam is er een tentoonstelling helemaal aan haar gewijd. Hierin zijn vele persoonlijke bezittingen uit haar laatste huis te zien, die na haar dood werden opgeslagen. Hiermee krijgen we een overzicht van haar carrière, maar ook van haar persoonlijke leven, de buitenkant vol glamour en de trieste binnenkant.
1 oktober 2016 - februari 2017 Meer informatie: HIER

Museum De Fundatie in Zwolle
Zie de mens, 100 jaar 100 gezichten
In de afgelopen honderd jaar is de kunst en daarmee ook de portretkunst behoorlijk veranderd. Abstractie kwam op en fotografie werd belangrijk.

In De Fundatie is een tentoonstelling te zien van de afgelopen honderd jaar, met uit elk jaar één portret, zodat je een schitterend overzicht krijgt van de ontwikkelingen en de verschillende kunstenaars die zich met dit genre bezig houden of hebben gehouden. Er zijn werken te zien van oa. Brancusi, Picasso, Bacon en Dumas.
1 oktober 2016-15 januari 2017 Meer informatie HIER
Christian Schad, 1929
Catharijneconvent in Utrecht
Tanach-Bijbel-Koran
Drie wereldgodsdiensten, met drie heilige boeken, daarover gaat de tentoonstelling in het Catharijeconvent. Prachtige voorbeelden van de Tanach, de Bijbel en de Koran zijn aanwezig om de verschillen, maar ook zeker de overeenkomsten te laten zien. Bovendien vertellen verschillende bekende Nederlanders wat hun heilige boek voor hen betekent.
7 oktober 2016-8 januari 2017 Meer informatie: HIER

Boijmans van Beuningen in Rotterdam
Fra Bartolommeo, de goddelijke Renaissance
Een schitterende tentoonstelling die zijn weerga niet kent komt in oktober naar Rotterdam. Fra Bartolommeo is één van de grootste Renaissance kunstenaars die Florence heeft voortgebracht. Hij woonde en werkte in het San Marco klooster Sommige van deze schilderijen zijn Italie nog nooit uit geweest, maar vanuit verschillende musea zijn nu zowel schilderijen als de voorstudies bijeengebracht om de kunst van deze bijzondere schilder te laten zien.
15 oktober 2016-15 januari 2017 Meer informatie HIER

Van Gogh museum in Amsterdam
Daubigny, Monet en van Gogh: Impressies van het landschap
De Franse schilder Daubigny was één van de eerste schilders die in de vrije natuur werkte, hij schilderde zelfs de rivier vanuit een boot. Zijn vernieuwende manier van werken waren een inspiratie voor de Impressionisten en ook voor Vincent van Gogh, terwijl Daubigny op zijn beurt ook werd geraakt door het werk van de nieuwe kunstenaars.

Deze tentoonstelling is in samenwerking met het Taft museum in Cincinnati en de Scottish National Gallery in Edinburgh, waar de tentoonstelling ook al te zien is geweest.
21 oktober 2016-29 januari 2017 Meer informatie: HIER
Vincent van Gogh 1890
Groninger museum in Groningen
Rodin, Genius at work
Je hoeft niet helemaal naar Parijs om de beelden van Auguste Rodin te zien, deze winter zijn die namelijk te bezichtigen in het Groninger museum. Deze tentoonstelling wil niet alleen de beelden laten zien, maar ook het proces achter het maken ervan. Er zullen zo'n 120 beelden te zien zijn, waaronder ook niet bekende werken in brons, marmer en keramiek. Daarbij zijn er ook foto's en tekeningen waardoor het nog duidelijker wordt waarom Rodin wordt beschouwd als één van de grootste beeldhouwers ooit.
19 november 2016-30 april 2017 Meer informatie HIER
Auguste Rodin
Gemeentemuseum Den Haag
Het Gemeentemuseum heeft, zoals altijd, een aantal mooie en interessante tentoonstellingen tegelijkertijd. Dit zijn er drie die mij bijzonder aanspreken. Meer informatie: HIER

Van Rodin tot Bourgeois
Deze tentoonstelling geeft een overzicht van de ontwikkeling in de beeldhouwkunst in de periode 1876-1965. Er zullen werken te zien zijn van oa. Auguste Rodin, Edgar Degas, Alberto Giacometti, Henry Moore en Barbara Hepworth, een verzameling grote namen uit de beeldhouwkunst.
15 oktober 2016-21 januari 2017
Alberto Giacometti, 1932

Alice Neel
Alice Neel (1900-1984) was een Amerikaanse kunstenares die in haar portretten niet alleen de gelijkenis probeerde vast te leggen, maar ook hun emoties en zwakheden. Kortom, ze probeerde hun ziel op het doek vast te leggen, terwijl haar werk daarnaast ook de veranderingen in de maatschappij laten zien.
Haar werk is nog nooit eerder in Nederland te zien geweest.
5 november 2016-12 februari 2017
Alice Neel, 1963
Givenchy: To Audrey with love
In ontwerpen, foto’s, schetsen, filmbeelden maar ook de kledingstukken zelf, zal in deze tentoonstelling te zien zijn hoe de vriendschap tussen de modeontwerper Givenchy en de actrice Audrey Hepburn zich ontwikkelde. Hepburn droeg in veel van haar films de ontwerpen van Givenchy en heeft gezegd dat ze zich in zijn kleding het beste voelde.
Hubert Givenchy heeft de naam aan deze tentoonstelling gegeven en er is ook een boek van hem uitgekomen.

Extra bijzonder: omdat Audrey  Hepburn ambassadrice van Unicef was, is er voor deze tentoonstelling een hele zaal gewijd aan haar Unicefwerk, en gaat een deel van de opbrengt van de merchandise naar Unicef-Nederland.
26 november 2016-26 maart 2017
Hubert Givenchy en Audrey Hepburn in Parijs, 1982

maandag 12 september 2016

De mooie zomer, Cesare Pavese

Als je nog net geen twintig bent, heb je eigenlijk nog geen weet van de wereld. Je bent geen adolescent meer, maar echt volwassen ben je ook nog niet. Alles voel je ook nog zo scherp en nuances zijn er niet. Onzekerheid over je zelf en je plaats in de wereld, hoe je om moet gaan met anderen, vooral met de andere sekse, maakt elke dag tot een worsteling.

Zo ongeveer ervaren de hoofdpersonen in De mooie zomer het leven. De jonge mensen in deze drie novelles proberen hun plek te vinden, maar gemakkelijk is dat niet.

In De mooie zomer gaat het verhaal over Ginia, een meisje van 16, die opkijkt naar haar vriendin Amelia. Amelia is een stuk vrijer dan Ginia en poseert bijvoorbeeld voor schilders. Ergens wil Ginia net zo vrij en onbevangen zijn, net zo volwassen zijn en ze laat zich door Amelia meeslepen in een affaire met de schilder Guido. Niet dat ze hier veel plezier aan beleeft, het is meer dat dit er nu eenmaal bij hoort als je volwassen wilt worden.

De duivel op de heuvels gaat over een vriendschap tussen een paar jongens. De hoofdpersoon vertelt over hun tochten door nachtelijk Turijn en vooral de zomervakantie op de boerderij van hun vriend Oreste, waar ze ook betrokken raken bij het leven van de rijke Poli, die zichzelf met drank en drugs ten gronde richt. 

We leren de hoofdpersoon niet bij naam kennen en hij blijft het hele verhaal een buitenstaander, hij voelt zichzelf nooit echt betrokken bij de anderen. Heel mooi is in dit verhaal de tegenstelling tussen de puurheid en de eerlijkheid van het platteland in de zomer, tegenover de gekunsteldheid van de hogere kringen in de stad.  

Vriendinnen wordt verteld door Clelia, een jonge vrouw, die terugkeert van Rome naar Turijn, om de opening van een kledingwinkel voor te bereiden. Ze heeft in Rome carrière gemaakt en hoopt nu in Turijn aan te sluiten bij de hogere klassen waar ze als jong meisje altijd van droomde. Als ze in haar hotel is, blijkt er een meisje een zelfmoordpoging te hebben gedaan. Langzaam leert Clelia de mensen kennen die erbij betrokken zijn en beseft ze de valsheid van schone schijn.

De mooie zomer bestaat uit drie verhalen die niet tegelijkertijd geschreven waren, maar wel samen uitkwamen. Er zijn namelijk wel veel overeenkomsten te noemen, zoals hoe moeilijk het is om je los te maken uit een vriendschap, zelfs al weet je in je hart dat die vriendschap niet goed voor je is. Ginia kan zich niet losmaken van Amelia, de jongeman niet van zijn vrienden en Rosetta niet van Momina. 

Tegelijkertijd is het ook duidelijk dat slecht leven bestraft wordt, in die zin geeft Pavese een oordeel in zijn verhalen mee en een duidelijke moraal. Amelia loopt syfilis op, met Poli loopt het ook niet goed af en het groepje vrouwen in Vriendinnen leidt uiteindelijk een leeg leven.

Toen het boek uitkwam, had het veel succes en Cesare Pavese won hiermee in 1950 de literaire prijs de Premio Strega. Korte tijd later pleegde hij zelfmoord, want gelukkig was hij zelf al jaren niet meer.

Cesare Pavese
Ik heb deze zomer De mooie zomer met veel plezier gelezen.

In een vrij sobere stijl en korte dialogen weet hij je mee te nemen naar de verschillende situaties, zoals het schildersatelier, de modderpoel in de heuvels of de hotels waar de verhalen zich afspelen en waar de pijnlijke situaties en de gevoelens van onmacht maar al te duidelijk worden. Hierdoor herinner je je zelf ook weer hoe moeilijk die tijd was en hoe heftig je soms de dingen kon voelen. 

Pavese was zelf geen jong-volwassene meer toen hij deze verhalen schreef, maar moeiteloos weet hij de worsteling en de eenzaamheid weer op te roepen.

Knap vind ik hoe hij zowel bij de vrouwelijke als de mannelijke hoofdpersonen dit op verschillende manieren weet te doen en ook duidelijk maakt waar ze zich mee bezig houden, want voor jongens en meisjes zit hier een behoorlijk verschil in. 

De stemmen zijn ook in alle gevallen anders, Cesare Pavese houdt hier rekening met leeftijd, milieu en levenservaring. Cesare Pavese toont hiermee aan dat hij een bijzonder goed schrijver is die niet alleen heel goed kon observeren en zich kon inleven in anderen, maar dit vervolgens ook nog uitstekend op papier wist te krijgen. 

Kortom, opnieuw een Italiaanse roman die zeer de moeite waard is.

Originele Italiaanse titels: La bella estate, La diavolo sulle colline en Tra donne sole
Uitgegeven in 1949
Deze Nederlandse uitgave in 2015 (al eerder apart uitgegeven in 1994, 1993 en 1989), door Uitgeverij De bezige bij.
Nederlandse vertaling: Martine Vosmaer en Anton Haakman
Bladzijdes: 392

zondag 11 september 2016

Tentoonstelling De waanzin van Van Gogh

Stilleven met uien. Januari 1889
Afgelopen vrijdag ben ik na school even binnengewipt bij het Van Gogh museum, waar een tentoonstelling is over het laatste anderhalve jaar van Vincents leven.

De waanzin nabij neemt ons mee naar Arles, waar Van Gogh naar toe was gegaan, met grote verwachtingen. Hij wilde een kunstenaarskolonie opzetten in Het gele huis, maar alleen Paul Gaugain kwam.

Vincent van Gogh en Paul Gaugain waren twee heel verschillende schilders en hun relatie verslechterde snel. Na een ruzie in december 1888, sneed Vincent zijn oor af. Er is vaak gespeculeerd over deze gebeurtenis en of Vincent een heel oor of een deel afsneed. Een teruggevonden brief laat zien dat hij daadwerkelijk zijn hele oor afsneed.

Vincent werd opgenomen, maar een officiele diagnose werd niet gesteld en na twee weken was hij voldoende hersteld om weer naar huis te mogen.
Helaas was dit slechts het begin van een lijdensweg. Inzinkingen, opnames en periodes van hard werken wisselden elkaar af.

Zijn broer Theo deed zijn best voor Vincent, maar had ondertussen ook een eigen gezin in Parijs. Vrienden in Arles hielden hem op de hoogte van het wel en wee van Vincent. Maar ook zijn vrienden konden niet voorkomen dat de buren van Vincent een petitie waren gestart om hem te beletten nog langer in Het gele huis te wonen, iets dat hem ontzettend kwetste.

In april 1889 was de situatie zo ernstig geworden dat Vincent zich liet opnemen in de inrichting van Saint-Remy. Hier zou hij bijna een jaar verblijven en hoewel hij schilderde en een paar oplevingen had, waren er ook veel nieuwe inzinkingen waardoor Vincent langzamerhand de hoop verloor dat hij ooit nog helemaal beter zou worden.

In 1890 verliet Vincent de inrichting om te gaan wonen in een dorpje vlak bij Parijs, Auvers. Twee maanden later, in juli 1890 schoot hij zichzelf neer en hij overleed enkele dagen later. Theo was gelukkig bij hem op dat moment. 
De tuin van het ziekenhuis in Saint Remy, december 1889
In De waanzin nabij zien we een aantal van de schilderijen die Vincent van Gogh in deze maanden maakte. Ook zijn er brieven, foto’s, informatie over Het gele huis en de inrichting waarin van Gogh bijna een jaar verbleef, zodat je een goed beeld krijgt van de ellende waar Vincent mee te maken had. 

Angst, frustratie, verdriet en wanhoop wisselden elkaar af, met af en toe wat voorzichtig optimisme als het werken hem weer lukte.

Ik weet niet waarom ik altijd bijna moet huilen als ik in het Van Gogh museum ben, maar ik denk omdat ik het verhaal van Vincent van Gogh zo ontzettend triest vind. Ik had hem zo graag gegund dat hij had gezien hoe geliefd zijn schilderijen zouden worden en hoe hij gezien zou worden als één van de grootste schilders ooit. Dat hij is gestorven terwijl hij dacht dat hij een mislukking was, vind ik bijna ondragelijk.

De tentoonstelling De waanzin nabij is niet heel groot, maar wel divers en ik vond het een mooi overzicht van die vreselijke laatste maanden. Heel bijzonder zijn de gedeeltes waarin je geluidsfragmenten hebt van brieven, zodat het bijna is alsof Vincent tegen jou praat. Interessant zijn ook de verschillende diagnoses die in de afgelopen jaren over de ziekte van Vincent zijn gesteld, maar zekerheid is er in dit opzicht niet te geven.
Het laatste en onvoltooide schilderij van Vincent van Gogh. Juli 1890
De tentoonstelling is nog tot 25 september in het Van Gogh museum te bekijken.
Er mochten geen foto's gemaakt worden, dus dit zijn foto's van de ansichtkaarten die ik heb gekocht.  

vrijdag 9 september 2016

Burano, een eiland vol kleur

Ten noord-oosten van Murano ligt op zo'n 30 minuten varen het eilandje Burano. Dit eiland is meteen herkenbaar aan de gekleurde huizen die hier te vinden zijn.

Elk huis heeft een andere kleur, met soms ook nog de voordeur en de luiken in verschillende kleuren. Het schijnt dat je niet zomaar je huis mag schilderen in de kleur die je wilt, dit moet je aanvragen bij de gemeente, die vervolgens controleert of de kleur voor die wijk mag.

Burano is vooral een visserseiland en de kleuren hadden een functie, elke familie had namelijk een boot in dezelfde kleuren als het huis, en als er een boot verging, was het meteen duidelijk waar men moest zijn om de familie te waarschuwen.


Terwijl de mannen gingen vissen, klosten de vrouwen van Burano kant. Dit kant was beroemd in heel Italië en daarbuiten en tot op de dag van vandaag kun je in de vele winkels alles van kant kopen wat je maar zou willen hebben.
Dit is niet helemaal zo vanzelfsprekend als het lijkt, de kunst van het kantklossen is bijna verloren gegaan omdat er in de 18e eeuw bijna geen vraag meer naar was.

Om te voorkomen dat de kunst helemaal zou uitsterven heeft men maatregelen genomen en één van de laatste vrouwen die de kunst nog beheerste heeft andere vrouwen les gegeven en is er in 1872 een kantklos-school op Burano opgezet.

Tegenwoordig komt niet alle kant van Burano zelf, tegenwoordig veel is 'made in China'. De echte Burano-kant is iets duurder omdat dit met de hand gemaakt wordt.


Ook op dit eiland loont het om van de gebaande paadjes af te gaan en de hoofdstraat achter je te laten. Elk straatje is een weelde van kleuren en vergeet dus vooral je camera of telefoon niet.


De klokkentoren is van verre te herkennen omdat die namelijk ontzettend scheef staat.

Hoe kom je er? 
Vanaf Venetië gaat Vaparetto lijn 12 via Murano naar Burano. Je kunt ook op Murano opstappen, maar bereid je voor op een heel drukke Vaparetto, zeker midden op de dag. Maar het is de trip zeker waard, fotogenieker kun je het bijna niet vinden!

woensdag 7 september 2016

Berceau

Een berceau is een constructie in een tuin, waarbij bomen of planten zo zijn geplant of via hekwerken worden geleid, dat zij een tunnel vormen.

Dit deed men vooral in de 19e eeuw bij buitenplaatsen en kasteeltjes. Op deze manier konden de dames wel genieten van de buitenlucht en een wandelingetje maken, zonder dat zij bang hoefden te zijn dat hun blanke huiskleur in de zon zou bruinen.

Vandaag de dag zijn er nog verschillende berceaux te vinden, en hoewel de reden om niet bruin te willen worden een beetje anders is dan in de 19e eeuw, blijft het hier heerlijk toeven in de schaduw.

De onderstaande foto's zijn gemaakt in de berceau op paleis 't Loo.




maandag 5 september 2016

Het ware verhaal van haar en mij, Delphine de Vigan

Delphine de Vigan’s laatste boek Niets weerstaat de nacht, een uiterst persoonlijk relaas over haar moeder, is een groot succes geworden. Aan de ene kant is dit natuurlijk heel fijn, maar het eist wel zijn tol. 

Niet alle familieleden zijn blij met de manier waarop ze zijn beschreven, veel mensen willen aan Delphine hun eigen moeilijke ervaringen kwijt en door het succes is er een doorlopend circus van signeersessies en lezingen. Delphine merkt dat ze steeds vermoeider raakt en het eigenlijk niet goed aankan. 

Dan ontmoet ze op een feestje L. en meteen is er een klik tussen beide vrouwen. L. blijkt een leuk mens te zijn, met oprechte belangstelling voor Delphine. Ze worden al snel vriendinnen en hebben bijna elke dag wel contact, even een sms’je, een mailtje of een telefoontje, of een spontane afspraak om samen naar de film te gaan of ergens iets te gaan drinken.

Tegelijkertijd is het de bedoeling dat Delphine weer aan de slag gaat met een nieuwe roman. Ze wil onderzoek doen, ideeën noteren en langzaamaan hier een boek van vormen. En daar gaat het mis, het lukt haar niet meer. 

Ze bespreekt nieuwe ideeën met L. die echter vindt dat Delphine geen fictie meer moet schrijven omdat ze zich daarmee veilig kan verschuilen. Ze zou juist opnieuw een heel persoonlijke roman moet schrijven. Een waar gebeurd verhaal, want tegenwoordig willen mensen niet meer voor de gek gehouden worden, aldus L., ze willen weten dat het echt is wat ze lezen.

Delphine merkt dat schrijven steeds moeilijker gaat en dat ze zelfs paniekaanvallen krijgt. Langzamerhand krijgt ze geen letter meer op papier, zelfs een boodschappenlijstje wordt al teveel. Gelukkig is L. er om haar te helpen. L. neemt haar administratie over, beantwoordt mails en werkt zelfs schrijfopdrachten voor haar uit.  

Als L. een paar weken een plek nodig heeft om te overnachten omdat ze haar appartement uit moet, is het dan ook niet gek dat ze bij Delphine intrekt.

Enkele weken gaat dit goed, maar langzaam komen er toch irritaties en beginnen sommige zaken Delphine op te vallen. Waarom schrijft L. opeens met een andere hand dan ze daarvoor deed? Waarom koopt ze dezelfde spijkerbroeken als Delphine of draagt ze dezelfde laarsjes? En waarom bemoeit ze zich steeds met wat Delphine doet, en probeert ze te bepalen wat voor soort schrijfster zij zou moeten zijn?

Op een gegeven moment trekt L. weer uit de flat van Delphine en is er even heel weinig contact tussen de twee vriendinnen. Maar als Delphine een ongeluk krijgt en haar voet breekt, heeft ze L. opnieuw nodig om voor haar te zorgen. 

Eindelijk vindt ze dan ook inspiratie om te schrijven, het leven van L. zal het onderwerp van haar nieuwe boek worden. De vraag is echter of L. wel op deze manier gebruikt wil worden, of dat ze controle over de situatie wil houden zoals ze al die tijd de controle over Delphine had.

Delphine de Vigan
Analyse
Haarscherp probeert Delphine de Vigan te ontleden hoe de relatie tussen haar en L is ontstaan en waar het is ontspoord. Ze kijkt terug, probeert de chronologie te reconstrueren en analyseert hoe ze het zover heeft kunnen komen. 

Wat begon als een fijne vriendschap, werd al snel een ongezonde obsessie. Maar waar ligt de grens en hoe herken je het wanneer iets te ver is gegaan?

De redenen waarom L. zich in haar leven kon wurmen zijn achteraf gemakkelijk aan te wijzen. Uitgeput door het succes van haar roman, geschokt door hatelijke anonieme brieven en het feit dat haar leven veranderde omdat haar kinderen gingen studeren en het huis uit gingen, maakte Delphine kwetsbaar en daarmee ontvankelijk voor iemand die er alles aan deed om zich in haar leven als vriendin onmisbaar te maken.

Delphine zag zichzelf nog altijd als de onhandige en verlegen tiener die met moeite heeft geleerd om bepaalde sociale situaties aan te kunnen. L. scheen een soort moeiteloze elegantie te hebben en de sociale zelfverzekerdheid die daarbij hoorde, en Delphine bewonderde haar hierom. Sommige van de beste vriendschappen zijn gebaseerd op een wederzijds respect voor de eigenschappen die je herkent bij de ander, maar zelf niet bezit.

Pas later begint ze vraagtekens te plaatsen bij bepaalde voorvallen en bekruipt haar het idee dat sommige dingen in scene zijn gezet, of opzettelijk gebeuren. Op het moment zelf lijkt alles spontaan te zijn en de wonderlijke toevallen tussen haar en L. vormen het bewijs dat hun vriendschap voorbestemd is. Als er al iets is dat niet klopt, dan denkt Delphine dat ze zich dit verbeeld heeft.

Indringend
Het ware verhaal van haar en mij is een boek dat je vasthoudt en niet meer loslaat. Ik heb het in ieder geval niet weg kunnen leggen en heb het dit weekend in één ruk uitgelezen.

Delphine de Vigan schrijft altijd heel indringend over moeilijke situaties. Ze kan bijna als geen ander de lezer een ongemakkelijk gevoel geven, door zo dicht op de huid te komen dat het bijna schuurt. Ze heeft dit in haar eerdere boeken laten zien en ik vind dit bijzonder knap. Of het nu een fictie-roman is zoals Ondergrondse uren, of een grotendeels autobiografisch verhaal zoals Niets weerstaat de nacht, ze komt zó dichtbij dat je je als lezer nergens kunt verschuilen.

En ieder van ons herkent waarschijnlijk die vriendschap die niet helemaal goed voelde, die vriendin van wie je langzamerhand besefte dat ze toch niet de goede vriendin was die ze altijd was geweest. Of misschien was ze dat nooit, maar wilde je het nooit eerder erkennen.   

Maar Het ware verhaal van haar en mij is niet alleen het verhaal van een bijna verkeerd aflopende obsessie. Heel knap zet ze je in dit boek ook nog eens op het verkeerde been. Want wat is werkelijkheid en wat is fantasie en waar ligt de grens? Elke schrijver kan van een verzinsel iets echts maken en zelfs autobiografisch is nooit helemaal zonder verzinsels. In de literatuur is bedrog in dit opzicht schering en inslag.

Als lezer blijf je met de vragen zitten; is Delphine erin gelopen en is ze het slachtoffer geworden van een manipulatieve vrouw die haar bedroog, of zit de situatie toch anders in elkaar?

Het ware verhaal van haar en mij heeft in Frankrijk de literaire Prix Renaudot gewonnen. Dit boek maakt wat mij betreft duidelijk dat we Delphine de Vigan moeten rekenen tot één van de beste hedendaagse Franse auteurs. Ik kijk in ieder geval al uit naar haar nieuwe boek.

Originele Franse titel: D’après une histoire vraie
Uitgegeven in 2015
Nederlandse uitgave 2016 door uitgeverij De Geus
Nederlands vertaling Floor Borsboom en Eef Gratama
Bladzijdes: 380
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...